به گزارش معین نیوز به نقل از ایرنا، خانواده در فرهنگ اسلامی ایرانی همواره بهعنوان بنیادیترین رکن جامعه شناخته شده است؛ نهادی که نخستین تجربههای عاطفی، اخلاقی و هویتی انسان در آن شکل میگیرد. این کانون، علاوه بر کارکردهای زیستی و تربیتی، نقش مهمی در انتقال ارزشها، باورها و سنتها از نسلی به نسل دیگر ایفا میکند و به همین دلیل، حفظ سلامت و پایداری آن، مستقیم با ثبات و اقتدار اجتماعی پیوند خورده است. جامعهای که خانوادههای مستحکم دارد، از سرمایه انسانی توانمندتر و منسجمتری برخوردار خواهد بود و مسیر توسعه را با همدلی و همبستگی خواهد پیمود.
در شرایط کنونی جهان که تحولات شتابان فرهنگی، اجتماعی و فناوری، سبک زندگی جوامع را دستخوش تغییر کرده است، خانواده بیش از گذشته در معرض تهدیدها و چالشهای نوظهور قرار دارد. فردگرایی افراطی، کاهش تعاملات عمیق خانوادگی و تأثیرپذیری از الگوهای ناسازگار فرهنگی، میتواند انسجام درونی خانواده را تضعیف کند. در چنین فضایی، خانواده بهمثابه دژی استوار، میتواند نقش حفاظتی در برابر آشفتگیهای هویتی و اجتماعی ایفا کرده و تعادل روانی افراد را حفظ کند.
کارشناسان اجتماعی بر این باورند که امنیت روانی جامعه، از درون خانواده آغاز میشود. کیفیت روابط میان اعضای خانواده، میزان گفتوگو، همدلی و حمایت عاطفی، نقش تعیینکنندهای در شکلگیری شخصیت فرزندان دارد. خانوادهای که در آن محبت، مسئولیتپذیری و احترام متقابل حاکم باشد، زمینهساز پرورش نسلی خودباور، خلاق و متعهد خواهد بود؛ نسلی که میتواند در مسیر پیشرفت و اقتدار کشور نقشآفرین باشد.
از سوی دیگر، تقویت نهاد خانواده نیازمند توجه جدی سیاستگذاران فرهنگی و اجتماعی است. حمایت از خانواده، صرفاً در قالب اقدامات اقتصادی خلاصه نمیشود بلکه مستلزم برنامهریزی فرهنگی، آموزش مهارتهای زندگی، و ترویج الگوهای سالم ارتباطی است. ایجاد تعادل میان ارزشهای اصیل فرهنگی و اقتضائات زندگی مدرن، میتواند به تحکیم پیوندهای خانوادگی و کاهش آسیبهای اجتماعی منجر شود.
خانواده را میتوان سنگر نخست در مسیر ساختن ایرانی مقتدر و پایدار دانست. جامعهای که خانوادههای آن از انسجام، آرامش و کارآمدی برخوردار باشند، در برابر بحرانها مقاومتر عمل خواهد کرد. توجه به جایگاه خانواده و تلاش برای تقویت آن، نهتنها یک ضرورت اجتماعی، بلکه سرمایهگذاری راهبردی برای آینده کشور محسوب میشود؛ آیندهای که اقتدار آن، از درون خانهها شکل میگیرد.
وقتی صحبت از ایران ماندگار و مقتدر میکنیم، در واقع از خانوادههایی حرف میزنیم که فرزندانی با اعتمادبهنفس، متعهد و خلاق را به پیشگاه جامعه تقدیم میکنند و اهمیت خانواده در این است که به واقع هیچ توسعه پایدار و پیشرفت ملی، بدون داشتن خانوادههای سالم و پایدار محقق نخواهد شد و در دنیای امروز که مرزهای فرهنگی و اجتماعی به واسطه تکنولوژی جابهجا شدهاند، خانواده همچنان به عنوان یک لنگرگاه، مانع از غرق شدن افراد در تلاطمهای هویتی میشود.
زهرا گلزاری کارشناس و پژوهشگر حوزه خانواده در گفتوگو با خبرنگار ایرنا بر ضرورت بازنگری در مهارتهای ارتباطی میان اعضا تأکید کرد و گفت: تغییرات شتابان اجتماعی باعث شده تا زبان مشترک بین والدین و فرزندان تا حدودی دچار لکنت شود که باید برای آن چارهای جست.
به گفته وی، خانواده صرفاً یک سقف مشترک نیست بلکه یک موجودیت زنده است که اگر به یکی از اعضای آن آسیبی برسد، کل مجموعه دچار اختلال میشود.
این کارشناس خانواده بر این باور است که گوش دادن فعال، گمشده بزرگ خانههای امروز است؛ جایی که گوشیهای هوشمند جای گفتوگوهای چهرهبهچهره را گرفتهاند.
گلزاری گفت: خانوادههایی که در روز حداقل ۲۰ دقیقه زمانِ بدون تکنولوژی برای صحبت با یکدیگر اختصاص میدهند، تا ۴۰ درصد در حل تمایزها موفقتر هستند.
مادران شیرازه کتابِ زندگی خانوادگی
وی با اشاره به نقش محوری زنان و مادران در مدیریت فضای عاطفی خانه به عنوان «شیرازه کتابِ زندگی خانوادگی» تصریح کرد: در شرایطی که جامعه با استرسهای اقتصادی یا بحرانهایی نظیر جنگ و ناامنی مواجه است، خانواده باید به عنوان یک پیله امن عمل کند.
سلامت اجتماعی زمانی تضمین میشود که خانوادهها سوادِ رسانهای و سوادِ سلامت را به عنوان بخشی از سبد فرهنگی خود بپذیرند.
پژوهشگر حوزه خانواده افزود: سلامت اجتماعی زمانی تضمین میشود که خانوادهها سوادِ رسانهای و سوادِ سلامت را به عنوان بخشی از سبد فرهنگی خود بپذیرند و آنچه در این میان اهمیت دارد، فرهنگسازی ملی برای بازگشت به ارزشهایی همچون قناعت، وفاداری و روحیه فداکاری در کانون خانه است و رسانهها در این میان وظیفه دارند که الگوهای موفق خانواده ایرانی را بازنمایی کنند تا تصویری واقعی و امیدبخش از زندگی مشترک ارائه شود.
گلزاری تصریح کرد: باید به فرزندانمان بیاموزیم که خانه جایگاه قضاوت نیست، بلکه جایگاه پذیرش است تا آنها در بحرانها به خانه پناه بیاورند.
پژوهشگر حوزه خانواده با اشاره به نقش محوری افراد باتجربه در خانواده تأکید کرد که تکریم سالمندان در خانواده، سنتی است که باعث انتقال تجربه و حفظ ریشههای فرهنگی بین نسلها میشود.
خانه فراتر از یک سرپناه فیزیکی
وی، خانه را فراتر از یک سرپناه فیزیکی دانست و افزود: خانواده مدرسهای است که در آن الفبای نوعدوستی و مسئولیتپذیری آموخته میشود و هرگونه لرزش در ستونهای این نهاد، پسلرزههای سنگینی در پیکره بزرگ اجتماع به دنبال خواهد داشت؛ وقتی اعضای یک خانواده با احترام و محبت در کنار هم زیست میکنند، این آرامش به خیابانها و محیطهای کاری نیز سرایت کرده و هزینههای روانی جامعه را به شدت کاهش میدهد.
خانواده سالم تولیدکننده مستقیم سرمایه اجتماعی
گلزاری یادآور شد: در حقیقت، خانواده سالم تولیدکننده مستقیم سرمایه اجتماعی است که هیچ نهاد دیگری نمیتواند جایگزین نقش حیاتی و انسانساز آن در مسیر رشد و تعالی مادی و معنوی کشور شود.
پژوهشگر حوزه خانواده معتقد است که برای داشتن خانوادهای پویا، باید بازگشتی آگاهانه به سنتهای حسنه ایرانی نظیر صلهرحم و شبنشینیهای صمیمی داشته باشیم که در آنها پیوندهای عاطفی دوباره بازسازی میشوند.
وی بر این باور است که مدرنیته نباید اصالتهای رفتاری ما را ببلعد، بلکه باید از ابزارهای نوین تنها برای تسهیل ارتباطات بهره برد، نه اینکه از فناوری دیواری برای جدایی دلهای اعضای یک خانه از هم ساخت.
تقویت هویت ملی در گرو حفظ خردهفرهنگهای خانوادگی
وی با بیان اینکه تقویت هویت ملی در گرو حفظ خردهفرهنگهای خانوادگی است که نسل به نسل منتقل شده و ریشههای ما را محکم نگه میدارد، گفت: امنیت اقتصادی یکی دیگر از مولفههایی است که پایداری خانواده را در دنیای پرتلاطم امروز تضمین میکند و بر این اساس، سیاستگذاران موظفاند با ثباتبخشی به معیشت، دغدغههای ذهنی والدین را برای تربیت صحیح فرزندان به حداقل برسانند.
به گفته وی، خانوادهای که زیر فشارهای اقتصادی و معیشتی باشد، ممکن است در انجام وظایف تربیتی و انتقال ارزشها دچار لکنت شود و اینجاست که حمایتهای قانونی و رفاهی معنای واقعی پیدا میکنند؛ در عین حال که تجارب نشان داده که ثروت به تنهایی ضامن خوشبختی نیست و آنچه یک خانواده را سرپا نگه میدارد، روحیه همبستگی میان اعضا است.
این پژوهشگر و کارشناس خانواده معتقد است: در عصر سلطه نمایشگرها، بزرگترین ایثار اعضای خانواده نسبت به یکدیگر، بخشیدن «توجه» و «زمان» است؛ چرا که کالایی کمیابتر از حضور قلب در لحظات با هم بودن، در قرن حاضر به سختی پیدا میشود؛ خانوادههایی که موفق میشوند زمانی را برای بازیهای جمعی، مطالعه گروهی یا حتی پیادهرویهای ساده خانوادگی اختصاص دهند، سیستم ایمنی روانی خود را در برابر افسردگی و انزوای اجتماعی به شدت تقویت میکنند.
به گفته وی، در افق ۱۴۰۵ و سالهای آتی، خانوادهای پیروز است که بتواند اصالت خود را حفظ کرده و در عین حال از ابزارهای مدرن برای بهبود کیفیت زندگی بهره ببرد.
سرمایهگذاری برای نهاد خانواده، پرسودترین فعالیت حکمرانی
گلزاری گفت: نگاه به آینده نشان میدهد که سرمایهگذاری روی نهاد خانواده، پرسودترین فعالیت حکمرانی است، زیرا هر هزینهای که صرف آموزشِ مهارتهای زندگی به زوجهای جوان شود، از خسارتهای سنگین ناشی از طلاق و ناهنجاریهای بعدی جلوگیری میکند.
وی تاکید کرد که ما نیازمند یک عزم ملی برای بازتعریف جایگاه خانواده به عنوان مرکز فرماندهیِ عملیاتِ فرهنگی کشور هستیم تا بتوانیم در برابر آسیبهای مختلف، نسلی ایمن، آگاه و خلاق پرورش دهیم.
