به گزارش معین نیوز به نقل از ایرنا، با توجه به روند کاهشی صید انواع ماهیان استخوانی طی سالهای اخیر آغاز فصل صید در گیلان به آزمونی برای مدیریت ذخایر دریای خزر تبدیل شده تا ضمن حفظ معیشت جامعه صیادی و بازسازی ذخایر صید و صیادی نیز در خزر پایدار بماند؛در فصل صید ۱۴۰۴-۱۴۰۵، ۴۷ تعاونی پره فعال گیلان با حدود سه هزار و ۶۰۰ عضو در مجموع یک هزار و ۷۸۷ تن ماهیان استخوانی صید کردند، رقمی که در مقایسه با سه هزار و ۴۱۶ تن صید فصل قبل، حدود ۵۰ درصد کاهش را نشان داد.
این کاهش در حالی اتفاق افتاد که تعداد روزهای دریاروی صیادان حدود ۱۱ درصد افزایش یافته بود؛ اما شاخص‌هایی مانند تعداد تورریزی، میانگین صید هر تعاونی و میانگین صید هر صیاد کاهش محسوسی داشت. مجموع صید ماهیان استخوانی گیلان با احتساب سایر بخش‌ها نیز چهار هزار و ۵۱۶ تن اعلام شد که در مقایسه با هفت هزار و ۳۳۳ تن فصل پیش از آن، کاهش قابل توجهی را نشان می‌دهد.
در ترکیب صید سال گذشته، ماهی سفید ۶۶ درصد و کفال حدود ۳۳ درصد صید را به خود اختصاص داد آماری که به اهمیت وضعیت ذخایر گونه‌های بومی اقتصادی مورد اتکای جامعه صیادی اشاره دارد.
بازسازی ذخایر شرط پایداری صید
در این شرایط بازسازی ذخایر به عنوان یکی از محورهای اصلی برنامه شیلات گیلان امسال تولید بیش از ۱۰۰ میلیون قطعه بچه‌ماهی را در دستور کار قرار داد؛ برنامه‌ای که گونه‌های مختلف ماهیان استخوانی و خاویاری را دربر گرفت.
استان گیلان سه مرکز بازسازی و حفاظت از ذخایر ژنتیکی آبزیان دارد که در حوزه های ماهیان استخوانی، خاویاری و سایر گونه های دریایی و تالابی فعالیت می‌کنند؛ علاوه بر این مراکز، شیلات گیلان با بهره‌گیری از توان و ظرفیت جامعه بهره‌بردار و با استفاده از استخرهای هچری انواع ماهیان استخوانی را در محیط طبیعی پرورش داد.
بر اساس برنامه اعلام شده شیلات در خرداد ماه، میلیونها قطعه بچه‌ماهی سفید، خاویاری، سیم، سوف و سایر گونه‌ها تولید و اوزان بالای گرم در زیستگاه‌های هدف و در مصب‌های رودخانه‌های منتهی به دریا، تالاب بین المللی انزلی و سایر منابع آبی تا پایان شهریورماه رهاسازی شد.
با این حال، اثر این اقدام را نمی‌توان در فصل صید پیش‌رو انتظار داشت زیرا بچه‌ماهی‌های رهاشده برای رسیدن به مرحله ورود به چرخه صید دست‌کم به سه سال زمان نیاز دارند.
این فاصله زمانی در واقع سرمایه‌گذاری برای ذخایر سالهای آینده است؛ اما صید در فصل جاری از ذخایر موجود انجام می‌شود و این ذخایر نیازمند مدیریت و پایش مستمر هستند.
آمار دقیق صید، مهم‌ترین حلقه در مدیریت ذخایر
از این رو موضوع کیفیت و دقت آمار صید در کنار بازسازی ذخایر اهمیت پیدا می‌کند؛ محمد صدیق مرتضوی رئیس مؤسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور که به منظور شرکت در نشست صید مسئولانه و مدیریت ذخایر ماهیان استخوانی و کیلکا به بندرانزلی سفر کرده بود بر ضرورت هوشمندسازی ثبت آمار صید، استفاده از فناوری‌های نوین، یافته‌های ماهواره‌ای و ثبت برخط اطلاعات برای اصلاح فرآیند تولید داده‌های شیلاتی تاکید کرد.
اهمیت این موضوع در آن است که آمار صید صرفا یک عدد برای پایان فصل نیست؛ داده‌های دقیق درباره میزان برداشت، محل و زمان صید و تغییرات گونه‌ای، مبنای ارزیابی ذخایر و تصمیم‌گیری درباره نحوه بهره‌برداری از منابع است.
هرچه فاصله میان صید واقعی و آمار ثبت‌شده بیشتر باشد، ارزیابی وضعیت ذخایر و سنجش نتیجه برنامه‌های بازسازی نیز دشوارتر خواهد شد.
عطاء الله رئیسی معاون صید و بنادر سازمان شیلات ایران نیز به کاهش بیش از ۵۰ درصدی صید در مناطق شمالی اشاره کرد و استفاده از روش‌های نوین از جمله ارزیابی ذخایر با فناوری‌های ماهواره‌ای را ضروری دانسته بود.
بازسازی ذخایر و معیشت صیادان
در واقع، کاهش صید سال گذشته و برنامه گسترده رهاسازی امسال ۲ روی یک مسئله اند؛ از یک سو ذخایر باید فرصت بازسازی پیدا کنند و از سوی دیگر میزان برداشت از ذخایر موجود باید به گونه‌ای مدیریت شود که فشار بیشتری بر منابع دریای خزر وارد نشود؛اما باید توجه داشت مدیریت صید فقط یک موضوع زیست‌محیطی نیست.
گیلان حدود سه هزار و ۶۰۰ صیاد در شرکت تعاونی‌های پره دارد و کاهش صید مستقیما بر درآمد خانوارهای وابسته به این فعالیت اثر می‌گذارد؛ از این رو در نشست‌های ساماندهی شرکت‌های پره صیادی موضوع معیشت صیادان در کنار مسائل مربوط به ذخایر، زیرساخت‌ها و بهره‌وری مورد توجه قرار گرفته است.
در این راستا از سال گذشته پیشنهاد استفاده چندمنظوره کردن شرکت تعاونی‌های پره صیادی مطرح شد؛ به این معنا که این ظرفیت‌ها در کنار صید بتوانند در حوزه‌هایی مانند آبزی‌پروری، گردشگری و خدمات مرتبط نیز مورد استفاده قرار گیرند تا وابستگی معیشت خانوارهای صیادی به میزان صید کاهش یابد.
محمد صیاد بورانی رئیس پژوهشکده آبزی پروری آبهای داخلی – انزلی نیز با توجه به کاهش ذخایرآبزیان در دریای خزر پیشنهاد توقف ۲ساله صید را برای بازسازی منابع مطرح کرد، پیشنهادی که تامین معیشت صیادان از سوی دولت را بعنوان پیش‌شرط مطرح کرده است و نمی‌توان آن را به عنوان سیاست قطعی تلقی کرد.
بازسازی ذخایر تنها رهاسازی نیست
برنامه بازسازی ذخایر نیز تنها به تعداد بچه‌ماهی‌های تولیدشده محدود نمی‌شود؛ تامین مولد مناسب، حفاظت از رودخانه‌های مستعد (محل مهاجرت ماهیان استخوانی رود کوچ) و زیستگاه‌های طبیعی و بازگرداندن بچه‌ماهی‌های حاصل از مولدهای هر رودخانه به همان زیست‌بوم از جمله اقداماتی است که برای تقویت اثربخشی برنامه بازسازی دنبال می‌شود.
شیلات گیلان امسال صید مولد را در رودخانه‌های چلوند، لمیر، حویق، سفیدرود و خشکرود دنبال کرده است؛ بیش از ۸۵ درصد مولد مورد نیاز برای تولید بچه‌ماهی سفید نیز از سفیدرود تامین می‌شود؛ موضوعی که جایگاه این رودخانه را در بازسازی ذخایر ماهی سفید خزر نشان می‌دهد.
اکنون در آستانه آغاز فصل صید مسئله تنها میزان ماهیان صید شده در ۶ ماه آینده نیست؛ بلکه مسله چگونگی ایجاد تعادل میان برداشت از ذخایر موجود و حفظ منابعی است که در سالهای آینده پشتوانه معیشت صیادان خواهد بود.
آینده صید در خزر به دقت در آمار صید، میزان رهاسازی ماهیان، حفاظت از زیستگاه طبیعی ماهیان، تامین مولدین مورد نیاز، کنترل میزان برداشت، توجه به معیشت جامعه بهره بردار وابسته است.
بنابراین آغاز فصل صید تنها شروع دوباره فعالیت صیادان نیست؛ فرصتی است برای سنجش اینکه آیا برنامه بازسازی ذخایر، مدیریت برداشت و نظام ثبت اطلاعات می‌توانند در کنار یکدیگر قرار گیرند تا هم منابع خزر فرصت بازسازی داشته باشند و هم معیشت جامعه صیادی در مسیر پایدارتری قرار گیرد.
